Bothilde Buma: ‘De ervaring met Comenius heeft mijn leiderschap versterkt’

Bothilde Buma woont op het Friese platteland, waar ze zich bekommert om de leefbaarheid, en werkt haar hele leven al in wat zij zelf de sector ‘mensen’ noemt. Op dit moment is ze actief in de ouderenzorg als bestuurder van de Noord-Nederlandse Coöperatie van Zorgorganisaties (NNCZ) in Hoogeveen. In haar vorige functie als bestuurslid van Aedes Vereniging van Woningcorporaties besloot ze zich aan te melden voor de Comenius-leergang Leiderschap in complexiteit. ‘De leergang heeft mij geholpen om mijn visie verder te onderzoeken en versterken en mijn leiderschap verder ontwikkeld.’ 

Bothilde Buma koos voor de leergang Leiderschap in complexiteit omdat ze in haar werk als bestuurder dagelijks te maken heeft met complexe vraagstukken die niet op eenvoudige wijze op te lossen zijn. ‘Ik leg snel verbanden en vind het een enorme uitdaging om ingewikkelde problemen als een kluwen uiteen te rafelen en overzicht te creëren. Als echte generalist handel ik vaak op basis van mijn intuïtie. Ik weet dan wel ongeveer welke kant het uit zou kunnen gaan, maar wil dat kunnen onderbouwen. Daarom heb ik gekozen voor deze leergang: ik had behoefte aan een academisch, theoretisch kader en wilde beter kunnen begrijpen en uitleggen waarom ik bepaalde keuzes maak. De leergang heeft mij daarbij absoluut geholpen. Ik weet nu, ook in mijn huidige functie als bestuurder in de ouderenzorg, dat ik kan vertrouwen op mijn eigen visie en intuïtie.’ 

Complexe vraagstukken in de ouderenzorg 

Inmiddels ligt de leergang alweer enkele jaren achter haar en werkt ze als bestuurder bij NNCZ: een coöperatie in de zorg in Noord-Nederland. De impact van de leergang komt nog dagelijks terug in haar werk. Bothilde: ‘De zorg is een zeer complexe sector met grote uitdagingen, zeker als het gaat om vergrijzing en het niveau van de voorzieningen in plattelandsgebieden. Die voorzieningen kalven af en dat is een groot probleem. Ik heb geleerd om te kijken naar wat echt nodig is en wat kan. En ik pak nu sneller door, als ik het vertrouwen heb dat ik op de juiste weg zit. Ook daarbij heeft de leergang mij geholpen.’ 

Sturen in de mist 

In de zorg is het bijna onmogelijk om te voorspellen of een oplossing op termijn goed uitpakt. Bothilde: ‘Je moet steeds in gesprek blijven, want je weet vaak niet welke kant het op zal gaan. In feite stuur je in de mist, een metafoor die me tijdens de leergang zeer aansprak en nog altijd van pas komt in mijn werk. Sturen in de mist betekent ongemakkelijke gesprekken aangaan met elkaar. Je hebt nog geen antwoord op de vragen die er leven of je zit in je maag met dilemma’s waarvoor je nog geen uitkomst hebt gevonden. Vaak kun je pas achteraf constateren of je de juiste afslag hebt genomen. Als je middenin dat proces zit, moet je erop vertrouwen dat het goed komt. Dat vertrouwen is gegroeid, maar ik blijf steeds onderzoeken en toetsen.’ 

Moerassige gesprekken 

Juist vanwege de complexiteit in de zorg, grijpt ze geregeld terug op bijdragen van sprekers tijdens de leergang. Bothilde: ‘Ik was  zeer onder de indruk van de bijdrage van emeritus-hoogleraar Harry Kunneman over moerassige gesprekken. Hij maakte onderscheid tussen twee soorten vragen. Ten eerste vragen van de hoge grond over problemen die je zelf vaak wel kunt oplossen vanuit de bewezen praktijk. Ten tweede moerassige vragen over complexe, menselijke thema’s waarop geen algemeen geldende antwoorden te vinden zijn. Als je te maken krijgt met dergelijke moerassige vragen moet je eerst met elkaar in gesprek. En dat mag schuren, want daar wordt het alleen maar duidelijker van. En vervolgens ga je samen op zoek naar vaste grond waarop je voorlopig samen verder kunt werken. Deze filosofie geeft mij in mijn werk nog altijd houvast en bevestiging.’ 

Uitstekende moderator  

De deelnemers aan de leergang zijn afkomstig uit zeer verschillende sectoren en dat is Bothilde goed bevallen. ‘Iedereen komt binnen met een eigen referentiekader, kennis en inzichten. Daardoor ontstaat een grote diversiteit in de gesprekken en daar heb ik zeer van genoten. Wat heel bepalend is voor de sfeer en het niveau van de gesprekken is de moderator. Als er niemand is die de lijn van het programma in de gaten houdt, kunnen de gesprekken alle kanten op vliegen. Onze moderator heeft dat heel goed aangepakt.’  

Vertaalslag naar leiderschap 

Terugkijkend constateert Bothilde dat de leergang haar vertrouwen in haar eigen leiderschap heeft versterkt. ‘De leergang biedt niet alleen een theoretisch kader, maar leert je ook om de vertaalslag te maken naar jezelf als persoon en leider. Ik heb ervaren dat ik daardoor steviger in mijn schoenen sta, genuanceerder denk en de samenleving en mezelf als bestuurder beter heb leren begrijpen. Daardoor ben ik meer dan ooit geïnspireerd om in tijden van spanning en schaarste samen met lokale gemeenschappen creatieve oplossingen te realiseren op zorggebied en omzien naar elkaar.’