Wilco Peul: Op zoek naar de verbinding tussen hersenen en hart

Als geboren en getogen Rotterdammer is neurochirurg Wilco Peul recht voor zijn raap en weet hij precies wat er moet gebeuren in de operatiekamer. Maar inmiddels weet hij dat hij meer is dan een rationele chirurg. Hij is ook bestuurder en merkte dat hij aan de vergadertafel andere kwaliteiten nodig had dan in de OK. ‘Ik wilde de weg terugvinden tussen hersenen en hart en daarom koos ik voor Comenius’ Wijsheid in Leiderschap.’

Als kind wilde Wilco Peul psychiater worden, omdat hij gefascineerd was door de functie van de hersenen. ‘Een oom van mij, zelf een bekende psychiater, raadde mij dat af. Hij vond me te ongedurig voor dat vak. Maar die droom is nooit helemaal verdwenen. Ik wil nog steeds heel graag weten hoe dat zit met de plek van je identiteit en je ‘ik’ en ‘zelf’ in je hersenen. Vanwege de drukte van mijn werk als chirurg en bestuurder is die droom weggezakt, maar door Comenius ben ik daar toch weer over aan het nadenken. Hetzelfde geldt voor de filosofie: ook een sluimerende belangstelling die ik nu weer heb opgepakt.’

Kiezen op een T-splitsing

Als wetenschappelijk neurochirurg is Wilco altijd heel rationeel en technisch operationeel bezig geweest. Hij houdt van zijn werk en is in de operatiekamer volledig zichzelf. Het is echter wel een heel druk bestaan, zeker omdat hij ook hoogleraar is en bestuurder. ‘In de periode voordat ik begon aan deze leergang was ik me al aan het bezinnen op de toekomst. Ik besefte dat ik op een T-splitsing was aangekomen. Wilde ik me volledig wijden aan mijn werk als chirurg en wetenschapper? Of zag ik een toekomst voor me als bestuurder? Ik kwam tot het inzicht dat ik eerst de weg moest terugvinden tussen hersenen en hart. Voor mezelf en mijn werk, maar ook voor thuis.’ Op zoek naar een opleiding die hem daarbij kon helpen kwam hij uit bij Comenius. ‘In diezelfde periode kreeg ik twee keer een eervolle bestuurdersrol aangeboden. Ik heb ze allebei afgewezen vanwege wat ik over mezelf leerde bij Comenius.’

‘Uiteindelijk heb ik ontdekt dat ik niet links of rechts hoef af te slaan, maar dat ik zelf een nieuwe weg meanderend rechtuit kan creëren. Ik ben dus toch bestuurder geworden van het nieuwe cluster Hersenen, Zintuigen & Gedrag in het LUMC. Deze nieuwe rol biedt mij de ‘best of both worlds’: ik heb geen afslag genomen, maar heb de weg rechtdoor zelf samen met collegae om me heen gecreëerd. Ik verdeel mijn tijd nu tussen de operatiekamer en de bestuurstafel.’

Openstaan voor ongemak

De leergang deed hem ook beseffen dat hij in een discussie vaak rationele argumenten gebruikt. ‘Dat ben ik vanuit de chirurgie en de wetenschap zo gewend. Maar als bestuurder moet je ook openstaan voor andere zaken. Zo merkte ik dat mijn leiderschap in de operatiekamer me gemakkelijker afging dan tijdens bestuursvergaderingen. In de bestuurskamer voelde ik ongemak en was ik niet helemaal mezelf. Comenius heeft me geholpen om open te staan voor dat ongemak en mijn weg daarin te vinden.’

‘Sinds de leergang ben ik veranderd en dat is ook weer kwetsbaar. Mijn authentieke gedrag is veranderd en lijkt teruggekeerd naar de persoon die ik ben. Als bestuurder kon ik vroeger nogal hard reageren, was ik allergisch voor politiek gedrag en later leerde ik door botsingen niet meer het achterste van mijn tong zien. Dan ging ik om een probleem heen. Dat doe ik nu niet meer en dat leidt ook soms tot intense discussies. Wat ik ook heb moeten leren is dat ik mijn emoties kan laten zien, maar dat ik die ook weer een beetje moet zien te kanaliseren.’

Wijsheid herkennen

In hoeverre is hij dankzij deze leergang wijzer geworden? ‘Dat vind ik een moeilijke vraag. Ik heb zeker veel geleerd van de grote filosofen. Ik heb in ieder geval geleerd om wijsheid te herkennen. Ook merk ik dat ik nu beter dan vroeger echt kan mediteren. Dat deed ik altijd al tijdens het handen wassen voor een operatie, maar nu kan ik ook echt even helemaal loskomen van alles. Ik ben een echte bèta en wij bètamensen hebben nogal de neiging om onszelf de slimste mensen op de wereld te vinden. Daar ben ik wel echt wijzer in geworden. Ik ben ervan overtuigd geraakt dat historici, filosofen en schrijvers misschien wel intelligenter zijn dan bètamensen. Dat heeft ervoor gezorgd dat ik mij nu ook gelijkwaardiger gedraag in mijn eigen omgeving. Dat hoor ik ook terug van mensen om me heen.’

Volstrekt andere kijk op de wereld

In zijn huidige rol als bestuurder heeft Wilco meer invloed dan als neurochirurg. ‘Daarom wil ik nu meer aandacht geven aan de patiëntenzorg. Als chirurg word je eigenlijk nooit geconfronteerd met de gevolgen van je operaties. Je weet dus ook niet hoe patiënten met ernstig hersenletsel eraan toe zijn. Tot tien jaar geleden was ik nog nooit in een revalidatiecentrum of een verpleeghuis geweest waar mijn patiënten naartoe gaan. Naar aanleiding van een gesprek met een jongen met hersenletsel voor een rubriek in de Volkskrant is mijn kijk op de wereld van de neurochirurgie volstrekt veranderd. De drang om daar meer onderzoek naar te doen is toen aangewakkerd, maar door de drukte van mijn werk heb ik daar nooit tijd voor kunnen maken. Toen we tijdens de leergang spraken over de bronnen van wijsheid en gelijkwaardigheid kwam bij mij de gedachte op wat ik zou willen doen als mijn eigen kind of echtgenote hersenletsel zou hebben. Of ikzelf? Vroeger was ik niet in de positie om me echt te verdiepen in wat het betekent als een patiënt na neurochirurgie totaal verandert of onaangepast gedrag vertoont. In mijn huidige rol als bestuurder kan ik er wel voor zorgen dat hier meer onderzoek naar wordt gedaan. En daar ben ik dus nu mee begonnen.’

Honger naar meer

Hij oriënteert zich nu op een vervolg, is bezig met een filosofiecursus en overweegt de Nationale leiderschapsleergang. Wilco: ‘Ik heb honger naar meer, al moet ik natuurlijk wel de balans vinden tussen mijn werk en de belasting die zo’n leergang meebrengt. Als je je hiervoor aanmeldt moet je er ook echt helemaal voor gaan, je openstellen en bereid zijn om die telefoon weg te leggen. Dan pas komen de eyeopeners en herken je de wijsheid in anderen en jezelf.’