Een reis door Europa en naar binnen

Na vijf jaar als directeur-bestuurder van de Fryske Akademy merkte Nelleke IJssenagger-van der Pluijm dat ze behoefte had om haar leiderschap verder te verdiepen. Tijdens een gesprek met haar Raad van Toezicht kreeg ze de tip om haar licht op te steken bij Comenius. Ze koos voor de European leadership course: wat haar betreft een schot in de roos. ‘Wat me vooral goed is bevallen tijdens deze internationale leergang is de combinatie van de Europese component, de wetenschap en de inhoudelijke gesprekken met je mede-deelnemers.’

Groepen die de European leadership course volgen, combineren modules in Nederland met reizen naar verschillende Europese steden. ‘Juist dat Europese aspect sprak mij aan,’ vertelt Nelleke. ‘De Fryske Akademy is een onderzoeksinstituut voor de Friese taal en cultuurgeschiedenis, maar we beperken ons niet alleen tot Fryslân. Historisch gezien hoort het gebied van Zeeland tot Denemarken tot het Friese gebied. Ons verhaal is dus ook een Europees verhaal. Dat aspect komt ook terug in mijn werk als wetenschapper. Sinds vorig jaar vervul ik één dag per week een bijzondere leerstoel aan de Rijksuniversiteit Groningen met als specialisatie de cultuurgeschiedenis van het zuidelijke Noordzeegebied in de vroege middeleeuwen en de Vikingtijd. Ik vond het dan ook geweldig om met de andere deelnemers van gedachten te wisselen over die Europese context.’

Een reis naar binnen

Behalve een reis langs een aantal inspirerende Europese steden is de leergang ook een reis naar binnen, heeft Nelleke ervaren. ‘Tijdens deze reizen heb ik kunnen nadenken over de vraag hoe ik me verhoud tot de verschillende perspectieven en contexten waarmee ik in mijn werk te maken heb. Waar sta ik, wie ben ik en waar ga ik heen? Van tevoren bedacht ik wat ik graag wilde bereiken tijdens de leergang en ik moet zeggen dat ik dat hele lijstje heb kunnen afvinken. Een van mijn uitdagingen was bijvoorbeeld dat ik even buiten de waan van alledag wilde stappen. Ik koester die bijzondere Friese context die we hier hebben en daar sta ik ook echt voor. Maar die context staat niet op zichzelf. Verbinding zoeken tussen de lokale, regionale en internationale perspectieven is een van mijn krachten. Wat deze leergang mij heeft gebracht is dat ik nu nog beter in staat ben om al die perspectieven met elkaar in balans te brengen. En dat geeft me rust en inspiratie in mijn bestuurlijke werk.’

Het Socratisch gesprek

Een aspect waar Nelleke met plezier op terugkijkt is het Socratisch gesprek. ‘Dat was best een moeilijke oefening, omdat je zo geprogrammeerd bent om problemen meteen te willen oplossen door slagvaardige besluiten te nemen. Het Socratisch gesprek helpt je om dat proces te vertragen. In feite blijf je langer in de fase van het nog niet weten. Je velt nog geen oordeel, maar je blijft vragen stellen en zo stel je het nemen van een besluit uit. Ik probeer dat soms ook tijdens mijn werk te doen tijdens gesprekken. Ik merk nu dat het me gemakkelijker afgaat om te zeggen dat ik het antwoord nog niet weet en niet meteen een oplossing heb.’

Een meervoudig perspectief

De reizen door Europa hebben haar blik verbreed, vervolgt Nelleke: ‘Wat mensen met ons hebben gedeeld over hoe ze zijn opgegroeid in een bepaalde politieke context en wat er allemaal is gebeurd in hun leven, heeft grote indruk op me gemaakt. Daardoor ben ik verder gaan denken over hoe je leven kan verlopen in een andere context.’ Cambridge kent ze goed vanuit de tijd dat ze in Cornwall woonde en werkte en voelde daardoor als thuiskomen. ‘We hebben ons daar verdiept in een totaal ander vakgebied dan het mijne. Als wetenschapper ben ik gewend om alles tot in detail te willen begrijpen, maar hier werd ik geraakt op een heel ander niveau. Dat gebeurde ook in andere Europese steden: ik vond het geweldig hoe sprekers zeer ingewikkelde materie konden vertalen naar een goed verhaal. En telkens weer merkte ik dan dat er lampjes aanfloepten in mijn hoofd, dat ik verbanden kon leggen met mijn eigen werk en leiderschap.’

Mooie gesprekken in een vertrouwelijke sfeer

Na afloop van de lezingen was er ruimte om met elkaar te reflecteren. Nelleke: ‘Dat vond ik zeer waardevol, evenals de momenten waarop we met elkaar spraken over onze eigen vraagstukken. Van tevoren vond ik dat spannend, omdat ik de jongste van de groep was en niet wist hoe de wisselwerking zou zijn. Maar er ontstond meteen een hechte sfeer en iedereen voelde zich veilig om alles op tafel te leggen. Vaak ging dat ‘s avonds gewoon door.’ Zo spraken de deelnemers uitgebreid over de uitdagingen van leiderschap in de publieke sector in deze tijd. ‘Velen van ons hebben daar mee te maken. Er was dan ook veel herkenning over en weer.’

Voor een soepel groepsproces is een goede moderator onmisbaar, is Nellekes ervaring. ‘De moderator neemt je mee in het proces, houdt je een spiegel voor en is beschikbaar met tips en advies. Wij hadden een zeer ervaren moderator die ervoor zorgde dat we heel snel een hechte groep werden. Wat ik zeer kon waarderen is dat er tussendoor tijd was voor muziek of poëzie, waardoor je weer net op een andere manier reflecteert op wat je meemaakt. Wat ik echt bijzonder vond, is dat de hele groep naar Groningen is gekomen voor mijn oratie ter gelegenheid van mijn leerstoel.’

De reis als onderdeel van je levenspad

Achteraf heeft Nelleke het gevoel dat haar basis als bestuurder stabieler is geworden. ‘Eigenlijk hebben we samen een reis gemaakt en hebben we onderweg van alles geleerd. Die reis is onderdeel geworden van mij en heeft me gegrond. Een van de vragen die ik mezelf stelde voordat ik hieraan begon, was welke leiderschapsstijl bij me zou passen. Ik verwachtte dat ik hiervoor handvatten zou krijgen. Nu weet ik dat het helemaal niet nodig is om trucs te leren. Het is belangrijker om te ontdekken wie je bent, wat je rol is en in welke context je opereert.’

Volop ruimte voor inhoud en gesprekken

Ze complimenteert de manier waarop Comenius de reizen langs de verschillende Europese steden heeft georganiseerd. ‘En in het bijzonder complimenteer ik onze locatiemanager! Alles was tot in de puntjes geregeld. Ik ben gewend om in de bestuurdersstoel te zitten en dat hoefde nu niet. Ik kom me er daardoor helemaal aan overgeven en kreeg zo de ruimte en de tijd om me te concentreren op de inhoud en de gesprekken. Ik vond dat een fantastische ervaring. Of ik er wijzer van ben geworden? Wellicht! Ik weet in ieder geval dat ik in mijn leven nog vaker op zoek zal gaan naar meer bronnen van wijsheid.’