Waar je bent doet er toe

We zitten ergens in een hotelletje in Canterbury. Einde van de middag. Een rustig rondzitje in een hotelbar vol vergane glorie. De ramen staan open, soms is er de ruis van de wind, soms het geluid van een voorbijrijdende auto en altijd dwarrelt er muziek. Pas vier dagen geleden vertrokken Pascale en ik uit Doesburg. 

Canterbury, het Durovernum Cantiacorum van de Romeinen, de zetel van de aartsbisschop van de Anglicaanse kerk, studentenstad van o.a. de University of Kent en de plaats waar Thomas Becket werd vermoord. Ik herinner me de stad vooral van de Canterbury Tales en haar schrijver Geoffrey Chaucer. De raamvertellingen van de pelgrims (met zeer uiteenlopende achtergronden waaronder een handelaar, een monnik, een ridder en een zeeman) zijn voor mij de tijdmachine naar de Comeniusgroep met wie ik in 2021/2022 op zoektocht ging in het Midden-Oosten. Een
topambtenaar uit Den Haag, twee ondernemers uit Dordrecht, een politievrouw van heel het land, een psychiater uit Zeeland en een politicus uit Rotterdam vormden een deel van mijn groep.

Corona gooide veel zand in de voorbereidingsmotor. En toch kwam het er van: we hielden elkaar vast en bezig en er was een moment dat we dwars door de enorme wachtrijen op Schiphol tóch op reis gingen. Onze volgorde was anders dan gepland: eerst Jordanië (Amman), daarna Libanon (Beirut) en onze finish lag in Israël (Jeruzalem/ Ramallah). De mensen werden me dierbaar door wat we samen ondergingen en meemaakten. Ná Jeruzalem bleef de gemeenschappelijke zoektocht naar professionele diepte en breedte; we zien elkaar nog met regelmaat in Comeniuswaardige 24 uurs sessies. Wat er bij kwam is het persoonlijke: we zijn mens voor elkaar geworden.

Blaffende honden vergeven niet

Steve Jobs noemt het in zijn bekende speech uit 2005 al: “You can’t connect the dots looking forward; you can only connect them looking backwards. So you have to trust that the dots will somehow connect in your future.”

Terugkijkend op het Comeniusprogramma was Mount Nebo (Jordanië) voor mij zo’n ‘connecting the dots’ moment. Magisch en ontregelend. Het panoramische uitzicht over de Jordaanvallei, Dode zee en de westelijke Jordaanoever, met in de verte Jeruzalem, verbonden de bijbelse verhalen uit mijn jeugd met mijn tijd op de Calo1, het verdriet van kinderloosheid met de nieuwsgierigheid naar de wereld van morgen, met de moeiten en zegeningen van leiderschap, met de vraag wat er uiteindelijk echt toe doet.

De aantekeningen die ik er in mijn blauwe boekje maakte tijdens de reflectieve wandeling (Mozes trail, elke 5 minuten 1 zin) heb ik in Canterbury bij me.

Op 12-11-21 schreef ik om 11:21
“Blaffende honden altijd weer die blaffende honden. En dan ineens kinderen. De jongens willen hun verwondering met mij delen (over de jonge honden). Het meisje begrijpt wat ik nodig heb: haar hart. Ze geeft me een hand en wandelt een tijdje met me mee. Ik denk dat ze Hannah heet: met dubbel H, dubbel A, dubbel N. En ineens vervaagt het zicht weer. Zand in de ogen. En tranen.”

Mozes en Achmed

Met burgervader Ahmed Marcouch van Arnhem – stad waar ik woonde en waar veel van mijn scholen elke dag bijdragen aan de brede ontwikkeling van heel het kind en alle kinderen – sprak ik later in de kantlijn van een vergadering nog eens door over het verhaal van Mozes in de Bijbel en in de Koran. In een ander schriftje schreef ik daarover op:

“Waar ik het slot van het verhaal vooral ken van een straffende God (Mozes mocht na een persoonlijke fout het beloofde land niet betreden), benadrukte Marcouch vandaag de lof en het respect waarmee in de Koran over Mozes en zijn leiderschap wordt gesproken (ik krabbelde er ook nog naast:standvastig, moedig, geduldig en zorgzaam).

“Ahmed benadrukte trouwens ook nog het perspectief van berouw en vergeving.” (Ik schreef op: nog eens met hem over doorpraten…).

Als een schoolplein op een vroege voorjaarsdag

Het schrijven van een eigen leiderschapscode vormt ook onderdeel van onze reis. In mijn wens om die waarden gericht in te vullen leunde ik sterk op de leefregel van de Karmelieten. Niet helemaal toevallig als je weet dat ik zeven jaar met veel plezier werkte binnen de stichting Carmelcollege. In het ‘tot slot’ van de leiderschapscode schreef ik:

“Mijn antwoord op de vraag hoe de leergang kan helpen in mijn eigen reis naar het beloofde land, ligt denk ik besloten in een voortdurend oefenen met, bespreekbaar maken van en twijfelen over de 7 Karmelitaanse waarden. De complexiteit van Libanon heeft vooral de waarde van ‘stilte en gerechtigheid’ aangeraakt. De metafoor van de Rotterdamse politicus neem ik ook mee. Hij vergeleek langzame maatschappelijke ontwikkelingen met een weegschaal met aan de ene kant een wicked problem en aan de andere kant een groeiende stapel van allemaal kleine initiatiefjes. Ze lijken lange tijd niets te doen en ineens komt als bij donderslag alles in beweging. Voor mij is het een appel op volhouden en op hoop. En ook een appel op dienend leiderschap en op het besef dat je werkt voor de toekomst. En ik denk daarbij dan altijd aan de lach van een kind als er iets gelukt. Mijn beloofde land is als een schoolplein op een vroege voorjaarsdag. Bruisend van geluid en activiteit. Vol van kinderen die zichzelf verliezen in momentjes van geluk: samen genietend, alleen maar in het hier en nu.”

Even stond de wereld stil

Alles kwam bij elkaar in Ketermaya. Een klein vluchtelingenkamp zestig kilometer buiten Beirut, in het Zuiden van Libanon. Uitzichtloosheid en nabijheid. Vertwijfeling en bewondering. Verschillig zijn.

We brachten medicijnen mee, wat te eten en drinken en twee voetballen. De gymnastieker in mij was als eerste weer tot handelen in staat. Snel vier goaltjes neergelegd, twee partijen gemaakt en binnen de kortste keren waren we aan het voetballen. Wij met hen, zij met ons. Soms met een hap brood nog in de mond of een halfvol flesje water in de hand. Rennend, schreeuwend, vierend, wijzend, aanmoedigend. Gewoon voetbal op een gravelveldje. In Libanon. Zoals er overal gevoetbald wordt. Even stond de wereld stil.

Het gaat altijd anders

Via de stichting Delta Wereldscholen verbinden we ons met partnerscholen over de wereld. Wereldburgerschap en verschilligheid als vliegwielen. We verbonden ons ook aan Ketermaya. Een gezamenlijke kerstactie ‘Samen leren kun je overal’ van de Deltascholen leverde voor Ketermaya maar liefst € 50.000 op.

Maar al tijdens de voorbereidingen van de actie veranderde de wereld in het Midden Oosten opnieuw. Al onze plannenom bij te dragen aan onderwijs in Ketermaya werden waardeloos. Het vluchtelingkamp werd na bombardementen in Beirut meerdere malen overspoeld. In plaats van 150 mensen waren er op sommige momenten meer dan 1500. Op dit moment is het er weer even wat rustiger. We steunen het kamp maandelijks nog met een vast bedrag. Geen oplossing, maar wel genoeg voor een maandelijks voedselpakket voor vijftig gezinnen. Terwijl de oorlog even pauzeerde lukte het ook nog om twaalf zonnepanelen aan te schaffen en te installeren.

Hannah en Hallah

In het Midden-Oosten leerde ik vraagstukken beter vanuit een historisch perspectief bekijken en begrijpen. Ik werd daardoor meervoudiger in mijn kijken, soms zelfs begripvoller. Goed heeft fout in zich. En fout is vaak niet alleen maar fout.

Mijn nieuwsgierigheid naar de onlosmakelijke verbondenheid van mens en wereld (de ander, De Ander en het andere) is gebleven en groter geworden. Onder druk is de gymnastieker in mij vaak nog steeds de eerste die op staat. Eerst maar even bewegen, daarna zien we wel verder. Zelf denk ik dat m’n leiderschap er na Comenius beter op geworden is. Maar soms zou je daar met veel steun ook twijfels over kunnen hebben. Gelukkig werken we niet (alleen) voor het applaus van vandaag!

En vaak denk in nog aan Hannah. Thuis in Doesburg hebben Mohammed, Abdulrahman, Maria en Hallah hun intrede gedaan. Vier Syrische kinderen die samen met hun vader en moeder inmiddels Nederlands staatsburger zijn. Hallah, het jongste meisje lijkt op Hannah. Soms pakt ze m’n hand en wijst me vrolijk de weg.

1. De Christelijke Academie voor Lichamelijke Opvoeding die zoveel meer was dan alleen maar een tussenstap tussen het VWO in Zutphen en m’n studie bestuurskunde & politicology aan de Oudemanhuispoort in Amsterdam.

Biografie
Peter Dooijeweerd is voorzitter College van Bestuur van de Delta Scholengroep en sinds 2024 bestuurslid van de VvOB. Hij begon zijn loopbaan als gymleerkracht, studeerde bestuurskunde en werd onderwijsbestuurder met een groot hart voor brede ontwikkeling en een brede blik op samenwerking tussen scholen, gemeenten en maatschappelijke partners. Dooijeweerd heeft ruime ervaring in PO, VO, MBO en HBO onderwijs en vervult daarnaast diverse rollen in regionale netwerken. Hij is alumnus van de Comenius European Leadership Course en de Diversity in Leadership Course.

Deze tekst verscheen eerder als Lecture Spirituelle.

Verder praten over dit artikel?

Neem contact op met Team Leiderschapsontwikkeling Clara Smits, Karen Meulenkamp en Laura de Moor via 033 – 422 99 29 of mail naar info@comeniusleadership.nl.