Tekenen in de Minor Key als aanpak voor de transformatieve innovatie

Op 30 mei verscheen Caroline Hummels’ Drawing in the minor key als lecture spirituelle, ingeleid door de woorden van Pieter‑Matthijs Gijsbers, directeur van Comenius.

Op de Brusselse Kunstberg (Monts des Arts), in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten rolt Caroline Hummels een banderol uit, van zo’n meter of vijftien lang. Comenianen kijken toe. Verwonderd. Betoverd.

Wat Caroline ontvouwt, is niet gelijk duidelijk. Ik zie op de lange rol papier – die als een versierde loper de magnifieke houten vergadertafel siert- zo’n vijftigtal, dicht met zwarte inkt betekende en beschreven bladen. Van een afstand gezien lijken het mozaïekjes, maar bij beter kijken zie ik complete beeldverhalen, met woorden, portretten, tekstregels en architectuur. Ik herken gebouwen uit Rome, Parijs, Berlijn, Athene en Warschau.

Het is de slotmodule van het Comeniusprogramma European values. Hierin verkenden Comenianen in dialoog met Polen, Italianen, Fransen, Grieken en Duitsers grondwaarden van onze Europese Unie: democratie, menselijke waardigheid, solidariteit, Rule of Law en vrijheid.

Caroline, hoogleraar Design and Theory for Transforming Practices aan TU Eindhoven was één van de deelnemers aan dit programma. Ze viel daar direct op, met in de ene hand een Staedtler 0,5 mm fineliner en in de andere een zwart schetsboekje. Luisterend, kijkend, vorsend en scrollend, onderwijl tekenend ordenen, analyseren en reflecteren: Caroline ten voeten uit. In Brussel toonde ze ons haar oogst. Een volledig Comenius programma, samengevat in beeld en voorzien van verdiepend commentaar en reflecties. Zeldzaam. Zoiets had ik nog nooit gezien.

Tekenen in de minor key
In de afgelopen jaren verfijnde Caroline dit tekenen tot een instrument dat kan bijdragen aan innovatie en kanteling. Tekenen in de minor key noemt ze dat. Deze methodiek nodigt uit tot denken als een tekenaar, met als basis het blanco blad. Ruimte geven aan lijnen en aan invallen. Een tastend tekenen, waarin de concretisering wordt uitgesteld, er (even) geen doel is. Totdat het beeld, het gevoel, de visie, de briljante vondst vorm krijgen.

Wil je kantelen, betoogt Hummels, dan kan dat alleen vanuit ruimte. Als een blanco blad geeft ruimte immers bewegingsvrijheid. Dan pas kan het denken alle richtingen op gaan, zonder beperkingen. Dan pas ontstaan innovatie en vernieuwing. Het is een methode die in de kern wortelt in het proces van kunst en ontwerp – en hiermee is Caroline volop vertrouwd. Aan de Hogeschool voor de Kunsten in Arnhem (tegenwoordig ArtEZ) en de faculteit Industrieel Ontwerpen van TU Delft werd ze opgeleid als ontwerper.

Lees en zie Hummels! En verken in samenhang hiermee de vraag of haar tekenen in de minor key een methodiek kan zijn die ook jou van pas kan komen, in het geval jouw organisatie of werkproces aan vernieuwing toe zijn.

Bekijk hier de volledige tekening

Biografie

Caroline Hummels (1966) is hoogleraar Design and Theory for Transforming Practices aan de TU Eindhoven en eigenaar van Drawing in the minor key. Zij werkt op het snijvlak van design, kunst, techniek en geesteswetenschappen en ontwikkelt samen met partners en ecosystemen alternatieve praktijken voor grote maatschappelijke uitdagingen, gericht op rechtvaardige, duurzame en esthetische transformatie. Met Drawing in the minor key gebruikt zij tekenen als reflectieve en kritische praktijk om maatschappelijke vraagstukken te duiden en becommentariëren, en organisaties te ondersteunen in innovatie‑ en transformatieprocessen. Hummels is alumna van het Comenius’ European Values Course.

Deze tekst verscheen eerder als Lecture Spirituelle.